Boevenjacht
Op pad met het Bestuurlijk Interventieteam West-Friesland
Met een Bestuurlijk Interventieteam (BIT) binden 6 gemeenten in West-Friesland de strijd aan tegen ondermijning en criminele activiteiten in de regio. Van drugslabs en witwassen tot fraude en illegale bewoning. &Holland liep een dag mee met een grote controleactie in Medemblik.
De provincie is niet de enige die het moeilijk vindt helder te communiceren. Veel overheidsinstellingen kampen met moeilijke taal in teksten. Zo deed de Nationale ombudsman in 2017 onderzoek naar MijnOverheid. De belangrijkste conclusie is dat het ministerie van Binnenlandse Zaken de gebruiker meer centraal moet stellen.
Dinsdagochtend 8.30 uur. Langzaam druppelen de leden van het BIT WF binnen bij de brandweerkazerne in Medemblik voor een eerste briefing. Het team bestaat vandaag uit 2 politieagenten, 2 buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s), enkele toezichthouders van de gemeenten Hoorn en Medemblik en een speurhondengeleider. Ook een slotenmaker sluit aan bij de controleactie. Met dampende bekers koffie neemt de groep onder leiding van teamcoördinator Nick Horvers het draaiboek van de dag door.
Het team richt zich vandaag op enkele kleine bedrijventerreinen en opslaglocaties in Medemblik en omgeving. Ongeveer 10 geselecteerde panden krijgen vandaag een bezoekje. Belangrijkste doelen: het naleven van de wet- en regelgeving en het signaleren van ondermijnende en criminele activiteiten of overtredingen op het gebied van brandveiligheid, milieu, arbeidsomstandigheden en illegale bewoning. “Ga met eigenaren en omgeving in gesprek”, drukt Horvers zijn team op het hart. “Noteer alle informatie die mogelijk belangrijk zijn voor later: kentekens, personalia, bedrijfsgegevens. En ga niet alleen door een pand dwalen.”
Een halfuur later trekt het team in een stoet politie- en handhavingsauto’s naar de eerste controlelocatie. Bij de 2 boa’s neemt de spanning langzaam toe. “Het is een algemene controle, maar we weten nooit vooraf wat we gaan aantreffen”, vertelt de oudste. Bij aankomst trekt de groep uniformen een paar nieuwsgierige blikken uit kantoren van omliggende bedrijven. Verder is het erg stil op het terrein.
Enkele maanden voor deze controle hield het team een zogeheten ‘knock & talk’ actie in het gebied. Handhavers en politie belden preventief bij bedrijven aan en gingen met ondernemers, werknemers en huurders in gesprek. Op deze manier probeerden zij mensen bewuster te maken van de signalen en het gevaar van ondermijnende criminaliteit. “Dat was eigenlijk onze 0-meting”, legt de boa uit. “Boeven houden zich niet aan de regels, dus wij staan eigenlijk altijd met 1-0 achter. Door dit soort gesprekken hopen we al wat signalen uit de omgeving op te pikken en te zorgen dat mensen verdachte zaken eerder bij ons melden.”
Diesel, Mayra en Kuma spelen vandaag een hoofdrol bij de controleactie. De 3 Mechelse herders zijn speciaal getraind in het opsporen van explosieven en gevaarlijke stoffen. “Speurhonden zijn een mooi middel om een groot pand snel en effectief te scannen”, vertelt Horvers. Diesel mag als eerste aan de slag bij een grote loods vol opslagplaatsen. Druk snuffelend loopt de hond samen met zijn begeleider stuk voor stuk alle deuren af. Springt hij tegen de deur op of gaat hij zitten? Dan heeft hij mogelijk de geur van buskruit of ander explosief materiaal opgevangen.
De rest van het team wacht op een afstandje ontspannen af. Diesel heeft nu even de leiding. Een agent geeft uitleg: “Als wij nu meelopen, laten we allemaal sporen achter en raakt de hond misschien in de war.” Na een paar minuten keert Diesel terug naar de wagen, vrolijk hijgend en met een rubberen bal als beloning in zijn bek. Nu is de beurt aan viervoeter Maya. Haar taak is het opsporen van chemische of gevaarlijke stoffen. Halverwege het pand verandert haar houding en springt ze enthousiast tegen een deur op. Het team schrikt even op: “Ze vindt daar iets héél interessant. Zo’n reactie hoeft natuurlijk niks te betekenen, maar deze honden hebben het opvallend vaak goed.”
De eigenaar van de box is snel ter plaatse en wordt gevraagd om de deur te openen. Ook worden zijn persoonsgegevens gecheckt. Bij het controleren van zijn bedrijfswagen is het raak: er wordt een mogelijk vuurwapen aangetroffen. Later vinden agenten ook 2 bussen traangas en een ouderwetse knevelketting in het voertuig. De eigenaar wordt meegenomen voor verhoor, terwijl de opslagunit uitgebreid wordt nagekeken.
In een opslagruimte aan de andere kant van het pand wordt ondertussen een voorraad sterke drank aangetroffen. Eerder had het team hier al meldingen over binnengekregen. De vondst is in strijd met de alcoholwetgeving, maar het zijn relatief kleine overtredingen in vergelijking met sommige andere resultaten in juni. Zo kwam tijdens een onaangekondigde controle op een bedrijventerrein in Hoorn meer dan 3500 flessen lachgas boven water, met een totale straatwaarde van ongeveer € 250.000. En eind mei rolde het team bovendien 2 hennepkwekerijen op in de regio West-Friesland. “Dat is waar wij het voor doen”, aldus Horvers. “Als bepaalde stoffen niet goed worden opgeslagen, is dat levensgevaarlijk. Je zal er als nietsvermoedend gezin of ondernemer maar naast wonen of werken.”
De volgende controleplek ligt meer verscholen in het buitengebied. Een klein terrein vol opslagunits, gemaakt van oude zeecontainers en schuurtjes van hout en golfplaten. Ook de nabijgelegen loods is gevuld met tientallen houten opslagruimtes. Een bord bij de ingang waarschuwt huurders al: ‘Geen teelt en planten, geen laboratoriums’.
Het team wordt hartelijk ontvangen door de eigenaar, gewapend met een kist vol sleutels. Opnieuw worden de speurhonden aan het werk gezet, dit keer zonder resultaat. Om de honden toch gemotiveerd te houden, plaatst het team bij een box een doosje met tabak achter de deur. Mayra slaat onmiddellijk aan en claimt gretig haar beloning. “De hond is in elk geval niet verkouden”, lacht een van de handhavers.
Naast bedrijventerreinen en opslagplaatsen voert het interventieteam ook controles uit bij onder meer recreatieparken, horeca en vastgoed. Illegale bewoning, supermarkten zonder vergunning, het huisvesten van arbeidsmigranten, uitbuiting, prostitutie, het opslaan van verboden goederen: Horvers heeft het allemaal gezien. “Op een bedrijventerrein of recreatiepark is het heel makkelijk om anoniem te blijven. En een crimineel is altijd op zoek naar anonimiteit. Daarom betalen ze liever cash dan met elektronisch geld en willen ze geen toezicht van eigenaren. Dat laten ze vaak ook in huurcontracten opnemen. Ze vinden het bovendien prettig als ze 24 uur per dag, 7 dagen in de week bij hun box of pand kunnen komen. Dat zijn allemaal signalen waar eigenaren van panden op kunnen letten.”
Bij elke vondst begint voor de aanwezige agenten, handhavers en toezichthouders een belangrijk spel van bevoegdheden. Want valt een lading pallets en flessen met alcohol nu onder het bestuursrecht of het strafrecht? Een ingewikkeld juridisch spanningsveld, aldus een van de gemeentelijke toezichthouders. “Wie is nu eigenlijk bevoegd gezag: wij als gemeente of toch de politie? Dat is vaak een heel dun lijntje. Bij vuurwapens mogen wij bijvoorbeeld een unit niet betreden. Dan zetten wij een stapje terug en neemt de politie het over.”
Juist die samenwerking tussen de verschillende overheidsinstanties maakt dit interventieteam zo effectief, vertelt Horvers. “Elke vorm van ondermijning vraagt een andere aanpak. Daarom nemen we verschillende partners mee, afhankelijk van het soort controle en de locatie. Denk aan de politie, arbeidsinspectie, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) of de douane. Op deze manier hebben we ontzettend veel capaciteit, kennis en kunde bij elkaar verzameld. Ondermijning is ook niet aan gemeentegrenzen gebonden, het verplaatst zich voortdurend. Met dit team kunnen we een veel groter gebied bestrijken, maar criminaliteit stopt natuurlijk niet in West-Friesland. Daarom zou het mooi zijn als meer regio’s zich bij ons aansluiten. Eigenlijk beginnen we net een beetje warm te draaien.”
Norm Weerbare Overheid
Het Bestuurlijk Interventieteam in West-Friesland is een pilot van 2 jaar op initiatief van de provincie Noord-Holland en de West-Friese gemeenten Opmeer, Hoorn, Medemblik, Enkhuizen, Drechterland en Stede Broec. De provincie wil bovendien samen met alle Noord-Hollandse gemeenten de georganiseerde criminaliteit en andere vormen van ondermijning de pas afsnijden. Daarom heeft de provincie in december 2024 de Noord-Hollandse Norm Weerbare Overheid vastgesteld. In deze norm staan praktische richtlijnen voor gemeenten en de provincie om risico's te herkennen en een stappenplan om deze aan te pakken.
Wat is ondermijning?
Bij ondermijning maken criminelen misbruik van legale bedrijven of systemen voor illegale activiteiten. Daardoor raken de bovenwereld (gewone samenleving) en de onderwereld (criminaliteit) met elkaar verweven. Dit kan onder meer zorgen voor oneerlijke concurrentie, onveiligheid en minder vertrouwen in de overheid.