Slim stroomgebruik

Wie regelmatig een zak Lays of Cheetos opentrekt, staat er waarschijnlijk niet bij stil hoe deze snacks zijn gebakken. De PepsiCo-chipsfabriek in Broek op Langedijk maakt straks minder gebruik van aardgas om de olie te verhitten, maar heeft een enorme batterij van het Duitse bedrijf Kraftblock die groene stroom omzet in warmte. Het past in de verduurzamingsstrategie van het bedrijf, zo vertelt Geert Jan Euverman van PepsiCo. In eerste instantie moet deze maatregel zorgen voor ongeveer 50% minder CO2-uitstoot. “En in een latere fase mogelijk zelfs een verlaging van 98%”, aldus Euverman.

Flexibel stroomcontract

Een overstap van aardgas naar duurzame elektriciteit gaat voor een bedrijf niet zonder slag of stoot. Zeker als ook het energienet eigenlijk onvoldoende capaciteit heeft voor een grootgebruiker als PepsiCo. De voedingsmiddelen- en drankenfabrikant sloot daarom eind 2024 een flexibel stroomcontract af met netbeheerder Liander. Belangrijkste eis: de fabriek kan alleen elektriciteit afnemen als er voldoende capaciteit op het net beschikbaar is. “Vergelijk het maar met spitsmijden: op de weg wil je ook niet autorijden als er files staan”, legt Euverman uit. “Wat wij doen is eigenlijk hetzelfde. We mogen van Liander extra energiecapaciteit gebruiken op momenten dat de vraag naar elektriciteit – en dus ook de prijs – laag is. Op deze manier kunnen wij onze investeringen in onze warmteopslag op termijn terugverdienen.”

Het toevoegen van extra netcapaciteit is makkelijker gezegd dan gedaan. “Volgens de regels moet gereserveerde netcapaciteit 24 uur per dag, 7 dagen in de week beschikbaar zijn”, aldus Euverman. “Liander kreeg voor dit pilotproject echter een ontheffing van de Autoriteit Consument & Markt (ACM).”

Ontbrekende schakel

Volgens het contract krijgt PepsiCo in Broek op Langedijk elke dag een bepaalde netcapaciteit toegewezen. Euverman: “Op een zogeheten 'day-ahead markt' is elke dag te zien hoe de energieprijs zich de volgende dag ontwikkelt. Hierdoor kan Eneco de gunstigste momenten uitkiezen om elektriciteit van het net te halen om onze warmtebatterij op te laden. Die opgeslagen energie zetten we vervolgens tijdens piekmomenten in om onze chipsovens te verwarmen.”

De batterij speelt in dit spel van steeds wisselende energiedagkoersen een cruciale rol. Een fabriek moet namelijk dag en nacht blijven draaien. Of de energietarieven nu hoog of laag zijn. "Dat was voor ons de belangrijkste voorwaarde”, aldus Euverman. “We kunnen niet even de temperatuur van onze ovens een paar graden lager zetten of de fabriek stilleggen als de energie te duur is. Een batterij was daarom de ontbrekende schakel. Hierdoor wordt ons productieproces niet verstoord en kunnen we de kwaliteit van onze producten waarborgen.”

Klimaatdoelstellingen

Met een flexibel energiecontract en duurzame warmtebatterij is PepsiCo een van de voorlopers op het gebied van een succesvolle overstap naar groene stroom tijdens netcongestie. Liander wil de komende tijd ook met andere bedrijven in gesprek over alternatieve energieafspraken. Euverman denkt dat het flexibel spreiden van energiegebruik een oplossing kan zijn voor veel andere grote bedrijven en fabrikanten die worstelen met het volle stroomnet. "Een groot deel van het energienet blijft op bepaalde dagdelen nog steeds onbenut. Met deze pilot plaveien wij hopelijk de weg voor andere partijen. Onze fabriek maakt efficiënter gebruik van het energienet. Tegelijkertijd helpen we Liander, omdat zij minder hoeven te investeren in netuitbreiding. Maar onze hoofddoelstelling blijft verduurzamen. Wat wij als industrie de atmosfeer in stoten, blijft daar jaren hangen. Willen we de klimaatdoelstellingen van Parijs en onze eigen ambities halen, dan konden we niet langer meer wachten met verduurzamen.”

Om arbeidsmigranten in de regio onderdak te bieden, zijn op industrieterrein De Lus in Schagen tijdelijk appartementen gebouwd. Om snel te kunnen bouwen, bestaat het complex uit kant en klare woonmodules die op elkaar worden gestapeld en gekoppeld. Alleen een vaste aansluiting op het elektriciteitsnetwerk was lastig vanwege het overvolle stroomnetwerk. Om de bewoners toch te voorzien van elektriciteit en warmte bedacht Coos Schouten van Schouten Techniek een slimme en duurzame combinatie van technieken.

Kleiner dan een keukentafel

“Om de piekvraag in elektriciteit en warmte op te vangen, heb je een enorme batterij nodig. Dat is heel kostbaar en onhandig qua ruimte. En het aggregaat (red. een motor op brandstof die de batterij oplaadt) die daarbij hoort, is niet heel duurzaam. Die wekt 1/3 elektriciteit op en 2/3 warmte waar je niets mee doet. Daarom kozen we hier voor 2 mini-warmte-kracht-koppelingen (WKK) op propaangas die de batterij oplaadt wanneer dat nodig is en warmte levert aan het warmtedistributiesysteem. Ook zijn er een lucht- en bodempomp in de energieopwekcentrale: het Microgrid. De WKK’s zijn kleiner dan een keukentafel en worden alleen aangezet als er niet genoeg zonne-energie is.”

Door op een centrale plek op het terrein elektriciteit en warmte op te wekken, is deze oplossing 25% zuiniger dan losse luchtwarmtepompen per woning. “Nu hebben we maar een kleine aansluiting nodig op het elektriciteitsnet. En het aangelegde warmtenet van kabels en leidingen is in de toekomst ook te gebruiken als het complex kan worden aangesloten op het openbare warmtenet.”

Samenspel

Het Microgrid bestaat uit een slim samenspel van componenten: “Met AI maken we een voorspelling van de energievraag van een gebouw ‘s morgens vroeg tot ’s avonds laat.” Daarvoor wordt optimaal gebruik gemaakt van data, waaronder weerdata. Schouten: “’s Nachts loopt de batterij leeg, maar als je weet dat de volgende dag de zon gaat schijnen om 9.00 uur kun je de WKK’s uitlaten. Hierdoor ontstaat er ruimte om de batterij op te laden met zonne-energie.”

Zo’n lokaal systeem kan het elektriciteitsnet ook helpen, legt Schouten uit: “De WKK’s kunnen ook energie opwekken wanneer een grote behoefte is aan stroom. Dit gebeurt bijvoorbeeld in het groot bij de kassencomplexen bij Agripoort-A7.”

Keuzevrijheid

Schouten maakt zich nu hard om lokale energiesystemen vaker in te zetten om woningbouw mogelijk te maken. Hij zat hierover al aan tafel bij het ministerie Klimaat en Groene Groei en het ministerie van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening. “De wet zegt namelijk dat de consument keuzevrijheid moet hebben bij het kiezen van een energieleverancier. Die keuzevrijheid speelde in Schagen niet en kon het Microgrid snel ingezet worden. Zo hoefde opdrachtgever Homeflex daar niet te wachten op de aanleg van dikkere kabels en grotere transformatorhuisjes.”

Een groene oase tussen beton, glas en staal. Zo noemen eigenaren Dennis de Waart en Jeroen Spek hun bar-restaurant KASTAN in Hoofddorp. Volledig opgebouwd uit materialen van een oude boerenschuur ligt het restaurant langs een drukke verkeersweg, ingeklemd tussen het treinstation en bedrijventerrein in nieuwbouwproject Hyde Park. Hun droom van een circulaire en duurzame zaak betekent ook gasloos koken, maar dat bleek met de krapte op het stroomnet een onverwachte uitdaging. “We konden een meterkast krijgen met een stroomvoorziening van 3x80 ampère”, legt De Waart uit. “Het is de grootste aansluiting voor ‘kleinverbruikers’ als woningen, maar bij lange na niet genoeg voor een professionele keuken met koelinstallaties, vloerverwarming, inductiekookplaten, frituren, noem maar op. Als we dan de oven en grillplaat tegelijk aanzetten, klapt de stroom eruit.”

Rug tegen de muur

Een zwaardere stroomaansluiting werd aangevraagd bij de netbeheerder, maar dat bleek onmogelijk. Een forse tegenvaller, vertelt Spek. “Toen we begonnen met de bouw was netcongestie nog helemaal geen issue. We gingen er dus vanuit dat we die zwaardere aansluiting wel kregen.”

De Waart: “Als bar-restaurant heb je eigenlijk 2 opties: gas of stroom. Gas wilden we niet en een zwaardere energieaansluiting kon voorlopig niet, dus we stonden met onze rug tegen de muur. Energiezekerheid is voor ons enorm belangrijk. We willen dat gasten zich herinneren dat ze een gezellige avond hebben gehad, niet dat tijdens hun voorgerecht de stroom uitviel. Ook ons personeel moet gewoon lekker kunnen doorwerken en geen stress hebben van een doorgebrande stop of uitvallend kassasysteem.”

Rekensommetjes

Al snel bleek een batterij de enige oplossing. De Waart: “Of we hadden een koffietent of broodjeszaak moeten openen, maar we wilden geen concessies doen aan onze ambities voor deze plek.”

De batterij in de tuin van KASTAN heeft het formaat van een flink mobiel toilet en een vermogen van 100 kilowattuur. Meer dan genoeg om de tent draaiende te houden. Op het dak liggen 36 zonnepanelen die de locatie van stroom voorzien. De accu springt vooral bij op piekmomenten tijdens de lunch en het diner, als alle apparaten in de keuken op vol vermogen draaien. Het in kaart brengen van deze energiebehoefte was daarom cruciaal. Spek: “Dat was een hele puzzel. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als we eerst de oven aanzetten en een uur later de frituur of grill? Wat als binnen alle lichten branden én we in de tuin een evenement organiseren? Dit soort rekensommetjes moet je vooraf goed maken.”

Stroomnet ontzien

Hun belangrijkste advies voor ondernemers die te maken krijgen met netcongestie? Begin op tijd met het onderzoeken van jouw energiebehoefte. “En houd in je begroting rekening met de aanschaf van een batterij”, vult De Waart aan. “Past het niet in je begroting? Kijk dan ook eens naar het leasen van een batterij. Daarnaast zijn groene kredietverstrekkers echt wel bereid om mee te denken met duurzame investeringen. Deze batterij kostte een flinke smak geld en het goed afstellen duurde even, maar nu zijn we er blij mee. We hadden het lef om op een eiland midden in een enorme bouwput een circulaire bar en restaurant met batterij te plaatsen. Dan is het mooi dat wij daarmee ook het stroomnet een beetje ontzien. In een ideale situatie laden we overdag voldoende stroom op, zodat we ’s avonds tijdens het diner op zonne-energie kunnen draaien. Als dat lukt, dan zijn we weer een stap verder in onze zoektocht naar een volledig duurzame onderneming.”

In de D. Doniastraat in Zaandam is iets bijzonders aan de hand. Er staan 45 nieuwe woningen, maar 1 huis wordt tijdelijk niet bewoond. In dat huis staat op de benedenverdieping een batterijsysteem met slimme meetapparatuur die energie levert aan de rest van de woningen. “Dit systeem is een tijdelijke oplossing om ervoor te zorgen dat de andere woningen van stroom worden voorzien. De bouw was in de zomer al afgerond en bewoners stonden klaar om te verhuizen, maar het elektriciteitsnet was er nog niet klaar voor. Om die reden hebben we 1 woning tijdelijk opgeofferd, zodat de andere wel bewoond kunnen worden”, legt Thomas Möhring, adviseur duurzaamheid bij woningbouwcorporatie Parteon uit.

Enorme vraag naar woningen

De Burgemeestersbuurt in Zaandam is 1 van de vooroorlogse arbeiderswijken met onder andere sociale huurwoningen waar Parteon investeert in verduurzamen. Vanwege funderingsproblemen was renovatie van deze huizen niet mogelijk. Daarom werd gekozen voor het bouwen van 45 nieuwe woningen. Möhring: “Tijdens de bouw kwam er vertraging in het plaatsen van een nieuw transformatorhuisje, omdat er niet snel genoeg een passende locatie kon worden gevonden. Dit transformatorhuisje was nodig voor aansluiting op het elektriciteitsnetwerk. We wilden de woningen toch snel klaar hebben, vanwege de enorme vraag naar woningen. Iedere oplevering zorgt ervoor dat ergens anders weer andere woningen beschikbaar komen.”

Behoorlijke investering

Het is daarom belangrijk om woningen snel op te leveren, legt Möhring uit. Begin 2025 vroeg Parteon daarom Stichting Oranje Advies 2051 om advies. Zij kwamen met een tijdelijke oplossing: een batterij voor de nieuwbouwwoningen. “Maar dat is wel een behoorlijke investering”, vertelt Möhring: “Het systeem bestaat uit losse onderdelen die relatief eenvoudig te verplaatsen zijn. De kabels hebben bovendien logische afmetingen, zodat je ze makkelijk kunt hergebruiken bij andere projecten.”

Sinds de kerstdagen van 2025 heeft Parteon voor de zekerheid een aggregaat met biodiesel in de voortuin van de leegstaande woning geplaatst. Deze ondersteunt het batterijsysteem als er op koude dagen niet genoeg stroom kan worden geleverd voor de woningen. Het aggregaat op biodiesel, een soort motor, laadt de batterij op tijdens momenten dat er veel stroomverbruik is. “Van tevoren hadden we gedacht dat het aggregaat misschien al aan moest tussen de 0 en min 2 graden, maar door het systeem slim in te richten was dat nu pas bij min 5 graden. Wel tof om te zien dat een tijdelijke oplossing dan ook praktisch goed werkt.”

Hobbels

Möhring: “Om nieuwe woningen snel op te leveren, kan een batterijsysteem met beperkte netaansluiting een goede tijdelijke oplossing zijn. En om door te kunnen gaan met het verduurzamen van huizen. Het vraagt wel een zorgvuldige afweging qua kosten en opbrengsten, zowel in financiële zin als op het gebied van duurzaamheid.”

Deze tijdelijke oplossing werkt goed. Wel zijn er nog enkele hobbels te nemen: “In de wet staat bijvoorbeeld dat je je eigen energieleverancier moet kunnen kiezen. Dat kan met zo’n batterij niet, omdat hier alle stroom centraal wordt ingekocht door Parteon. Daarnaast brengt de tijdelijke installatie ook technische uitdagingen met zich mee. Voor de D. Doniastraat is daarom een uitzondering gemaakt, zodat bewoners op korte termijn hun woningen in konden. We zijn nu met alle betrokken partijen in gesprek hoe we dit soort noodoplossingen in de toekomst kunnen voorkomen en structureler oplossen.”