In Noord-Holland liggen ongeveer 10.000 bruggen en viaducten. Van grote bruggen over de kanalen tot kleine fiets- en voetgangersbruggen. De provincie Noord-Holland is eigenaar van ruim 650 zogeheten ‘kunstwerken’. Dit zijn alle objecten die 2 stukken weg met elkaar verbinden. Het leeuwendeel daarvan zijn bruggen, maar de provincie heeft bijvoorbeeld ook onderdoorgangen (91), viaducten (73), tunnels (2) en aquaducten (2). De andere bruggen en viaducten in Noord-Holland zijn eigendom van Rijkswaterstaat en gemeenten.

Geen brug is hetzelfde. Zo zijn er betonnen bruggen, vaste en beweegbare bruggen, hefbruggen, basculebruggen en vlotbruggen. Vaste, betonnen bruggen kunnen niet open, zoals de fly-over van de A5 bij Amsterdam. De provincie beheert ook 53 beweegbare verkeersbruggen[LK3] en sluizen. Dit zijn bruggen en sluizen die open en dicht kunnen en dus heel belangrijk zijn voor zowel het weg- als het scheepvaartverkeer. Voorbeelden hiervan zijn de Cruquiusbrug en de Koopvaardersschutsluis.

Dat hangt af van welk materiaal een brug is gebouwd. Zo heeft een betonnen brug in theorie een levensduur van ongeveer 100 jaar. Een stalen of houten brugconstructie gaat veel minder lang mee. De levensduur van een stalen brug is zo’n 50 jaar, terwijl een houten brug 25 tot 35 jaar meegaat. Na die periode zijn vaak grotere renovaties nodig om de levensduur te verlengen, zoals het vervangen van een val: het beweegbare deel van een brug. Bij een aantal bruggen in Noord-Holland is dit recent gedaan of gebeurt dit binnenkort.

“Dat bruggen het einde van hun levensduur naderen, betekent niet dat ze bijna instorten”, vertelt Michiel de Vroome. Hij houdt zich bij de provincie Noord-Holland bezig met het beheer en de inspectie van de bruggen. “Een brug kan in sommige gevallen veel langer mee, maar je moet ze wel goed onderhouden en controleren. Veel van onze bruggen hebben bijna 100 jaar op de teller. Dan komt er soms een storing voor of is er onverwacht onderhoud nodig. Vergelijk het maar met een auto. Die heeft na 300.000 kilometer ook meer onderhoud nodig. Een band vervangen is zo gedaan, maar bij een nieuw motorblok staat de wagen wel een paar dagen in de garage. Voor bruggen geldt eigenlijk hetzelfde.”

Na de Tweede Wereldoorlog is er veel infrastructuur aangelegd. Dat betekent dat de komende decennia veel bruggen en viaducten gerenoveerd en vervangen moeten worden. Ook in Noord-Holland. Dat kan niet allemaal tegelijk. Zo is er een tekort aan technisch personeel, grondstoffen en geld. Daarnaast moet Noord-Holland wel bereikbaar blijven. Het sluiten van een brug heeft gevolgen voor het verkeer op andere wegen. Het renoveren of vervangen van een brug moet dan ook goed op elkaar worden afgestemd.

Daarom is in 2024 het programma Samen Slimmer Renoveren en Vervangen (SSRV) gestart. Hierin pakken de provincie, Noord-Hollandse gemeenten, Rijkswaterstaat, ProRail en de vervoerregio het onderhouden, renoveren en vervangen van de Noord-Hollandse bruggen samen aan. Zo wordt in kaart gebracht wanneer welke bruggen en viaducten onderhoud, renovatie of vervanging nodig hebben. Zo ontstaat een goed beeld wat er de komende decennia op ons afkomt.

Bruggen en viaducten die op elkaar lijken worden zoveel mogelijk samen aangepakt. Het bundelen van werkzaamheden is efficiënter en zorgt voor minder overlast en afsluitingen voor inwoners en bedrijven. Tot slot zoeken de provincie en andere beheerders met aannemers naar nieuwe en innovatieve manieren om bruggen en viaducten sneller en slimmer te onderhouden, renoveren en vervangen.

Bruggen zijn door de jaren heen verschillend ontworpen en gebouwd. “Na de oorlog moest er allereerst snel gebouwd worden”, legt Harry Michels van de provincie Noord-Holland uit. “Dat leverde vooral robuuste bruggen op: stevige constructies die de eeuwigheid kunnen doorstaan. Later werden bruggen ‘slanker’ gebouwd, met minder materiaal. Dat was ook mogelijk door nieuwe, meer precieze berekeningen. Zo konden we zo slank mogelijke bruggen bouwen die tegelijkertijd de verwachte belasting aankonden.”

Tegenwoordig is echter veel meer vrachtverkeer op de weg dan destijds was voorspeld. Ook zijn de vrachtwagens zelf zwaarder geworden. Bovendien zorgt het groeiende aantal elektrische auto’s, bussen en vrachtwagens voor een grotere belasting dan destijds is berekend. Accu’s zijn immers zware onderdelen. Michels: “De bruggen bereiken mogelijk eerder het punt dat ze beginnen te slijten. Dit betekent dat we eerder dan verwacht moeten renoveren of vervangen. Ook zijn bruggen daardoor vaker tijdelijk buiten gebruik of geldt er een maximale aslast voor voertuigen.”

Bruggen van hetzelfde type en materiaal hebben ook dezelfde problemen. Zo raken stalen verbindingen vermoeid door overbelasting of langdurige zware belasting. Iedere beheerder inspecteert 1 voor 1 hun eigen bruggen. In sommige gevallen is het juist efficiënter om bruggen gezamenlijk te inspecteren. Michels: “In SSRV onderzoeken we samen met onder meer Rijkswaterstaat en gemeenten of we hiervoor ook innovatieve methoden kunnen inzetten. Met sensoren en drones kunnen we bijvoorbeeld beter vaststellen of een betonnen brug de komende 30 jaar goed blijft werken.”

De data die uit deze metingen komen, worden vergeleken met al bekende gegevens. Hoe oud is een brug? Hoeveel (zwaar) verkeer gaat er overheen? En van welk materiaal is de brug gemaakt? In het SSRV-programma worden data van alle wegbeheerders met elkaar vergeleken en geanalyseerd. Michels: “Op deze manier willen we beter voorspellen waar extra aandacht nodig is. En of een brug eerder of later vervangen moet worden.”