Aan het werk met waterstof
De provincie Noord-Holland wil de waterstofeconomie versnellen en ondernemers helpen om hiermee aan de slag te gaan. Als waterstof op een schone manier wordt gemaakt met bijvoorbeeld wind- of zonne-energie, veroorzaakt dit namelijk geen vervuilende uitstoot. Zo is het een schoon alternatief voor aardgas, diesel en benzine. In dit artikel vertellen 3 ondernemers hoe zij met subsidie van de provincie werken aan waterstof als duurzame energiebron.
De provincie is niet de enige die het moeilijk vindt helder te communiceren. Veel overheidsinstellingen kampen met moeilijke taal in teksten. Zo deed de Nationale ombudsman in 2017 onderzoek naar MijnOverheid. De belangrijkste conclusie is dat het ministerie van Binnenlandse Zaken de gebruiker meer centraal moet stellen.
Van afgedankt afval naar waardevolle waterstof - Bob Busser, HyDevCo
Een verdwaalde medicus. Zo noemt Bob Busser zichzelf. Maar hij is zeker de weg niet kwijt. De overstap van geneeskunde naar waterstof is voor hem namelijk een hele logische: “Oude patiënten zeggen weleens dat ze het jammer vinden dat ik mijn oude vak niet meer uitoefen. Dan is mijn antwoord: ‘ik behandel nu de grootste patiënt die er is: de aarde.’ We hebben een serieus gezondheidsprobleem. Met mijn bijdrage aan de waterstofontwikkelingen help ik mee aan het preventief vermijden van de gezondheidsklachten van de aarde.”
Hoe Busser dat onder andere doet? Door waterstof te gaan produceren uit biomassa. Als directeur van HyDevCo (Hydrogen Development Company) vertegenwoordigt hij de HYNOCA technologie (HYdrogen NO CArbon) van het Franse Haffner Energy die dit mogelijk maakt. In het begin zal dat vooral sloophout zijn (bouwmaterialen die geen functie meer hebben), maar straks zijn er plannen voor een heel palet aan verschillende soorten biomassa-afvalstromen. Denk aan rioolslib (restmateriaal van het schoonmaken van afvalwater), digestaat (restmateriaal van het vergisten van groen afval) en bollenafval. Busser: “We gaan testen of deze materialen geschikt zijn als invoer voor het proces om waterstof te maken. Het is de bedoeling dat al deze vormen van biomassa afkomstig zijn uit Noord-Holland en geen andere functie meer hebben. En we hopen dat er in de toekomst mensen naar ons toekomen met nog meer materialen die we kunnen testen.”
Oliespuit
Busser hoopt vooral zaken te doen met lokale ondernemers. “Het grote plan van de overheid is het aanleggen van 2 hoofdslagaders voor het vervoer van waterstof naar Antwerpen en het Ruhrgebied. Maar alle bedrijven die daartussen vallen, moeten tot 2060 wachten tot ze eindelijk aan de beurt zijn voor een aansluiting. Onze technologie is expliciet lokaal geproduceerd en voor lokaal of regionaal gebruik. Als een fabriek van het aardgas af wil en op waterstof over wil stappen, dan gaan wij daar met onze waterstoffabriek naast zitten. Je hoeft dan niet meer met waterstof te slepen, via een leiding of met vrachtwagens.” Ook distributiebedrijven die hun vrachtwagens op waterstof willen laten rijden zijn een geschikte match voor HyDevCo.
In de praktijk gaat het om installaties met een totale oppervlakte van 1.000 vierkante meter. Hierop komt een rij containers van 2 hoog. In Alkmaar start de installatie eind dit jaar met proefdraaien en Busser is nog met 5 andere locaties in gesprek om een soortgelijke installatie neer te zetten. “Het is de bedoeling het overgrote deel van het proces te automatiseren. We verwachten met zo’n 6 mensen het hele project te kunnen bestieren. Wat het personeel met name doet is zorgen voor genoeg aanvoer van biomassa, de waterstof afvoeren en af en toe met een oliespuit rondlopen om de installaties goed te onderhouden.”
Voordelen
Het bedrijfsleven overtuigen van de meerwaarde van waterstof – en specifiek de HYNOCA technologie – is soms nog een uitdaging. Want waarom zou je hierop overstappen als dat flink in de kosten gaan lopen? Diesel is bijvoorbeeld vooralsnog een veel goedkopere brandstof dan waterstof. “De prijs van waterstof moet naar beneden om te zorgen dat bedrijven geprikkeld worden om over te stappen. Met onze gestandaardiseerde modules kunnen we de kostprijs van installaties met bijna 50% reduceren. Op deze manier gaat de prijs van waterstof sterk dalen voor de afnemers.”
Maar waterstof op basis van biomassa heeft nog meer voordelen. Busser: “Er is slechts 10% van de elektriciteit nodig vergeleken bij de meer gangbare manier van waterstofproductie via elektrolyse. Een electrolyser gebruikt bovendien tot 25 liter water per kilogram waterstof wanneer er ook koeling met water is. HYNOCA gebruikt hiervoor het vocht uit de biomassa. Dat scheelt, zeker gezien het elektriciteitsnet in Nederland op veel plekken op slot zit en schoon water de komende jaren alleen maar schaarser wordt.”
Serieuze steun
De totale investering van het project is zo’n € 10 miljoen. Het subsidiebedrag van € 250.000 van de provincie Noord-Holland lijkt daarmee een kleine bijdrage. Busser ziet dat anders: “Voor de productie van waterstof uit biomassa is op dit moment nog geen programma van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland die de kostprijs van een project steunt. Los van het geld is deze subsidie van de provincie een serieuze steun in onze rug richting banken en investeringspartijen. Hiermee tonen wij aan dat ons project een breder draagvlak heeft. Wij kunnen wel enthousiast zijn en het maatschappelijk belang benoemen, maar we zwemmen toch een beetje tegen de stroom in. Niet iedereen zag bij voorbaat de mogelijkheden van dit project. Er zijn genoeg mensen die zeiden: ‘ik weet niet waar jij je tijd in gaat stoppen, ik zou wat anders doen’. Als een organisatie als de provincie dan commitment toont, dan helpt ons dat enorm bij sommige hindernissen met bijvoorbeeld financiële instellingen. Nu we het voor elkaar hebben, maakt mij dat wel trots.”
Bloembollenbedrijf slaat zonne-energie straks op met waterstof - Bas Karsten, Rainbow Colors
Bij Rainbow Colors BV in Andijk groeien tulpen in alle kleuren van de regenboog. Maar het bedrijf staat niet alleen bekend om zijn bloemen. Achter de kleurrijke kassen werkt het bloembollenbedrijf al jaren aan een andere missie: het verduurzamen van de bedrijfsvoering en het stap voor stap terugdringen van het energiegebruik. Sinds de vestiging in Andijk wordt daar actief aan gewerkt, onder meer door te investeren in innovatieve en duurzame oplossingen. Het is dan ook niet verrassend dat Rainbow Colors de subsidie Duurzame Waterstofprojecten van de provincie Noord-Holland heeft ontvangen.
Goede keuze
Sinds 2006 werkt Rainbow Colors BV stap voor stap aan het verduurzamen van het bedrijf. Eén van de eerste maatregelen was de installatie van een warmtewisselaar. “We hadden een koelinstallatie waar warmte vrijkwam en een vloerverwarming die juist warmte nodig had. Daarom hebben we onderzocht of een warmtewisselaar zou opwegen tegen de installatiekosten,” vertelt eigenaar Bas Karsten. Met een warmtewisselaar kan de restwarmte uit de koelinstallatie worden hergebruikt om andere delen van het bedrijf te verwarmen. Die keuze bleek een goede: de installatie is inmiddels volledig terugverdiend en levert nog altijd een besparing op in het energiegebruik.
Het bedrijf gebruikt sinds 2021 helemaal geen gas meer. Daarmee zette Rainbow Colors een nieuwe stap in de verduurzaming. “Dat past bij de bredere visie van het bedrijf. Alles wat we niet hóeven te gebruiken, willen we niet gebruiken. Of dat nu gewasbeschermingsmiddelen zijn, gas of energie. We stellen onszelf altijd de vraag: waarom doen we dit en is dit nodig?” Die manier van werken helpt Rainbow Colors om het gebruik van middelen en energie zo veel mogelijk te beperken en voortdurend te zoeken naar duurzamere alternatieven.
Geen energie verloren
Ondertussen is Rainbow Colors met behulp van zonnepanelen volledig zelfvoorzienend geworden in zijn energiebehoefte. Daarnaast maakt het bedrijf gebruik van een Warmte- en Koudeopslag (WKO), waardoor warmte en kou binnen de gebouwen zo efficiënt mogelijk worden benut. Door een slimme inregeling worden alle warmte- en koudestromen gedurende het hele jaar op elkaar afgestemd. De systemen functioneren daarbij als een soort balans: waar het ene proces warmte produceert, kan een ander die direct gebruiken. Op die manier gaat er vrijwel geen energie meer verloren.
De volgende stap
Door de grote hoeveelheid zonnepanelen wekt Rainbow Colors niet alleen veel duurzame energie op, maar levert het bedrijf ook een aanzienlijke hoeveelheid stroom terug aan het elektriciteitsnet. “Op een zonnige dag leveren wij tot wel 17.000 kilowatt terug. Dat moet anders kunnen,” aldus Karsten. Daarom is het bedrijf de afgelopen jaren actief op zoek gegaan naar manieren om deze overtollige energie zelf te benutten.
Die zoektocht leidde tot deelname aan Fieldlab Waterstof in Agri in Noord-Holland Noord. Samen met andere ondernemers doet Rainbow Colors hier kennis op en worden ervaringen gedeeld over innovatieve waterstoftoepassingen van waterstof in de agrarische sector. Het idee ontstond om overtollige zonne-energie om te zetten in groene waterstof, die later weer kan worden omgezet in elektriciteit. Op die manier fungeert waterstof als een vorm van energieopslag voor perioden met minder zon. In de opstartfase stelt Rainbow Colors de geproduceerde waterstof bovendien beschikbaar aan andere bedrijven in de regio, zodat zij hiermee machines en voertuigen kunnen laten draaien.
Nieuwe mogelijkheden
Door het Fieldlab Waterstof in Agri werd Karsten gewezen op de subsidie Duurzame Waterstofprojecten van de provincie Noord-Holland. Na de aanvraag kreeg Rainbow Colors nog wat vragen ter verduidelijking en vervolgens het akkoord. Met de toegekende subsidie kan er verder onderzoek worden gedaan naar de toepassing van waterstof binnen het bedrijf. Onderzoek is nodig om de mogelijkheden verder uit te diepen hoe de bedrijfslocatie ingericht kan worden om waterstof veilig op te slaan. Ook wordt er gekeken welke soorten cilinders geschikt zijn. “In de waterstofwereld is een cilinder immers niet zomaar een cilinder. We moeten dus goed uitzoeken welke soort cilinders we kunnen gebruiken om aan voertuigen en kranen te koppelen”, aldus Karsten. Overigens is Karsten blij met de subsidie: “Voor dit soort innovatieve onderdelen is financiële steun krijgen altijd mooi. Het geeft ons weer zicht op nieuwe mogelijkheden.”
Energie brengen naar machines en landbouwvoertuigen - Ruud Bakker & Sietse Gerssen, Next Generation Machinery (NGM)
Hoe voorzie je grote machines in de bouw en landbouw van schone energie? Met die vraag houden Ruud Bakker en Sietse Gerssen van Next Generation Machinery (NGM) zich al enkele jaren bezig. Machines zoals graafmachines en landbouwvoertuigen worden steeds vaker elektrisch en verbruiken veel stroom. Opladen is op locatie vaak lastig. Daardoor draaien bouwplaatsen nog regelmatig op dieselgeneratoren. Volgens Bakker ligt daar een belangrijke uitdaging voor de energietransitie. “Een graafmachine rijd je niet, zoals een elektrische auto, even naar een laadpunt. De energie moet dus naar de machine worden gebracht.” De vraag hoe je dat organiseert, is volgens hem een belangrijk onderwerp binnen de sector.
Bakker begon in 2018 voor zichzelf, nadat hij bij zijn vorige werkgever werkte aan een duurzamere en efficiëntere manier om onderhoud te plegen aan windmolens. Daarbij zag hij hoe enorme kranen met complete karavanen van het ene windpark naar het andere werden vervoerd. Dat kon duurzamer. “Ik vond dat een mooie uitdaging. De energietransitie vind ik sowieso heel belangrijk.” Dezelfde logistieke problemen zag hij terug in de agrarische en bouwsector. Sindsdien onderzoekt en ontwikkelt Bakker oplossingen om machines op locatie van duurzame energie te voorzien. In 2020 leidde dat tot de oprichting van NGM.
De uitdaging van waterstof
In eerste instantie onderzocht Bakker of waterstof een oplossing kon zijn om machines op bouwplaatsen van energie te voorzien. In de praktijk bleek dat lastiger dan gedacht. Waterstof is namelijk een gas en moet onder zeer hoge druk worden samengeperst om het efficiënt te kunnen vervoeren.
Maar ook onder hoge druk is het niet zo efficiënt als diesel. “Gasflessen met waterstof bevatten relatief weinig energie als je ze vergelijkt met een dieseltank”, zegt Bakker. “Bovendien kost het veel energie om waterstof op zo’n hoge druk te brengen. Daardoor wordt het ook moeilijker om echt CO₂-neutraal te produceren.” Daar komt bij dat machines een grote opslag nodig hebben als ze er een volledige werkdag op moeten draaien. Volgens Bakker zorgen deze technische en logistieke uitdagingen ervoor dat waterstof in veel kostberekeningen minder gunstig uitpakt.
Methanol als drager
Na verder onderzoek kwam Bakker daarom uit bij een andere optie: methanol. NGM werkt nu met deze kleurloze, vloeibare brandstof. Methanol is een waterstofdrager en kan worden gemaakt uit verschillende hernieuwbare bronnen, zoals biomassa, zon- en windenergie en niet‑recyclebaar afval. Het is compacter dan waterstof en mobiele batterijpakketten en daardoor makkelijker te transporteren naar bouwplaatsen. Volgens Gerssen zit juist daar de sleutel. “Vaak vergeten mensen hoeveel logistiek kost. Met methanol kun je energie veel efficiënter naar de machines brengen. Dat maakt het verschil in onze businesscase.”
Bakker vergelijkt methanol met andere oplossingen: “als je diesel vervangt door batterijpakketten heb je ongeveer 25 keer zoveel logistiek nodig. Bij waterstof is dat zo’n 13 tot 14 keer zoveel. Methanol vraagt maar ongeveer 2 keer zoveel logistiek.” Volgens NGM maakt dit methanol een kansrijke optie voor een haalbaar kostenmodel.
Dichter bij het doel
Voor de volgende stap kreeg NGM steun van de provincie Noord-Holland via een subsidieregeling voor waterstofprojecten. In de aanvraag benadrukte Gerssen dat NGM methanol gebruikt als waterstofdrager. “We omarmen waterstoftechnologie en zoeken naar de meest duurzame manier om energie op te wekken en praktisch in te zetten in de land- en bouwsector.” De aanvraag werd vlot toegekend. Volgens Bakker is het waardevol dat subsidieverstrekkers openstaan voor dit soort initiatieven: “We zijn misschien een vreemde eend in de bijt, maar waterstofdragertechnologie en het omzetten daarvan naar stroom dienen uiteindelijk hetzelfde doel.”
Stip op de horizon
Met de subsidie kan NGM een nieuwe brandstofcel aanschaffen en een prototype ontwikkelen van een mobiele laadunit van 100 kilowatt voor bouwplaatsen zonder vaste stroomaansluiting. De eerste toepassingen richt het bedrijf op zwaar bouwmaterieel, onder meer voor infrastructurele projecten zoals dijkversterking en brugonderhoud. De technologie kan daarnaast dienen voor tijdelijke stroomvoorziening, bijvoorbeeld bij festivals, of als oplossing voor netcongestie. “Onze stip op de horizon is een krachtbron die zo robuust is dat we die direct in voertuigen of schepen kunnen integreren. Dan kun je diesel echt vervangen”, zegt Bakker.
Ook de transportsector houdt NGM in het vizier. Die wil verduurzamen, maar werkt met kleine marges. “Uiteindelijk moet het betaalbaar zijn. Als onze klanten geen businesscase hebben, worden wij ook niet succesvol”, legt Gerssen uit. Daarom blijft NGM zoeken naar een oplossing die technisch werkt én economisch klopt. “Pilots zijn waardevol, maar echte impact maak je pas als je het grootschalig kunt toepassen.” Met de subsidie is NGM weer een stap dichter bij dat doel.
Subsidieregeling open tot 1 oktober 2026
De subsidie duurzame waterstofprojecten helpt innovatieve ondernemers om de toepassing van waterstof in het bedrijf (verder) te ontwikkelen. Ondernemers kunnen aanspraak maken op 50% van de noodzakelijke kosten tot maximaal € 250.000, -. Op dit moment is er nog geld beschikbaar. Ondernemers kunnen zich aanmelden voor de subsidie tot 1 oktober 2026. Meer weten? Kijk op Duurzame Waterstofprojecten Noord-Holland.